12 stycznia 2026 roku w Europejskim Centrum Solidarności w Gdańsku odbyła się konferencja „Dlaczego chcieliśmy zmieniać świat? Historie twórców szkół z lat 1989–1995”, podsumowująca projekt badawczy poświęcony początkom szkolnictwa niepublicznego w Polsce. Zaprezentowano szkoły zakładane w latach 1989–1995, które do dziś realizują swoją misję zmieniania edukacyjnej rzeczywistości.

Podczas konferencji zaprezentowano wyniki badań nad genezą szkół niepublicznych, dyskutowano o ich dziedzictwie, wpływie na współczesną edukację oraz o doświadczeniach, które wciąż pozostają aktualne. Program obejmował wystąpienia zespołu projektowego, rozmowy z twórcami szkół oraz refleksje nad przyszłością edukacji.

W wydarzeniu, podsumowującym projekt finansowany ze środków Fundacji PZU, uczestniczyło ponad 200 osób, w tym około 100 współtwórców polskiej edukacji niepublicznej po 1989 roku.

Szkoły społeczne były jednym z owoców rewolucji Solidarności – ruchu dążącego do głębokiej zmiany życia społecznego i odejścia od zasad systemu komunistycznego. Narodziny drobnej przedsiębiorczości, odbudowa samorządności oraz niezależne inicjatywy oświatowe stały się jej najbardziej wyrazistymi przejawami – podkreślał senator Kazimierz Michał Ujazdowski podczas sesji otwierającej konferencję. Szkoły społeczne umożliwiały rodzicom realizację aspiracji, by edukacja była dostosowana do wrażliwości i potrzeb ich dzieci.

O roli szkół społecznych jako motorów zmiany mówił także Przemysław Ruchlewski, zastępca dyrektora ECS. – Nie ma silnego społeczeństwa obywatelskiego bez dobrej edukacji. Publiczny system oświaty nie zawsze reaguje wystarczająco szybko, natomiast szkoły społeczne mogą sprawniej testować i wdrażać nowe rozwiązania – zaznaczał.

Katarzyna Hall prezeska Stowarzyszenia Dobra Edukacja i była minister edukacji porównała innowacyjne inicjatywy edukacyjne do szybkich łodzi motorowych, które potrafią odważnie omijać przeszkody i szybko docierać do nowych, nieodkrytych jeszcze miejsc. Jeśli okażą się one wartościowe, z czasem podąży za nimi „transatlantyk” edukacji publicznej. Podkreślała, że doświadczenia szkół niepublicznych mogą inspirować cały system oświaty. – Dają one ogromną radość tworzenia i warto się nimi dzielić.

Z kolei Kamil Chrzanowski, prezes Gdańskiej Fundacji Oświatowej, zwracał uwagę, że edukacja nie jest działaniem doraźnym ani narzędziem do zdobywania punktów. – To wieloletni projekt o jasno określonym celu, który powinien być wspólny dla wszystkich środowisk społecznych – podkreślał.

O badaniach prowadzonych przez Stowarzyszenie Dobra Edukacja mówił Marcin Rozmarynowski, dyrektor Akademii Dobrej Edukacji. Celem projektu było stworzenie obszernego zasobu wywiadów z pionierami edukacji niepublicznej oraz zebranie historii pierwszych szkół jako inspiracji dla współczesnych praktyków oświaty.

Projekt badawczy stanowi ważne spojrzenie wstecz na polskie doświadczenia edukacyjne.

Jak zaznaczał Marcin Rozmarynowski, zbyt rzadko sięgamy do historii, by lepiej rozumieć współczesność i wyciągać wnioski na przyszłość. Wiele rozwiązań wypracowanych w szkołach społecznych z czasem przeniknęło do systemu publicznego. Szkoła powinna być instytucją uczącą się, gotową na błędy, ewaluację i eksperymentowanie. Kluczowe jest także dzielenie się doświadczeniami szkół niepublicznych z placówkami publicznymi.

O możliwości zmieniania świata poprzez edukację dyskutowano podczas panelu prowadzonego przez prof. Romana Lepperta. Prof. Maria Mendel z Uniwersytetu Gdańskiego wspominała, że celem twórców szkół niepublicznych było wychowanie ludzi szczęśliwych, potrafiących żyć w relacji z innymi. Zwracała też uwagę na potrzebę demitologizacji szkół niepublicznych jako przedsięwzięć elitarnych – to szkoły tworzone wspólnie, a wypracowane w nich rozwiązania stanowią dobro wspólne.

Podczas konferencji swoje koncepcje edukacyjne zaprezentowali dyrektorka Gdańskiego Liceum Autonomicznego Monika Biblis i nauczyciele Sopockiej Autonomicznej Szkoły Podstawowej Katarzyna Bębenek i Piotr Woldrich. Obie szkoły prowadzone przez Gdańską Fundację Oświatową od lat realizują idee autonomii edukacyjnej, pokazując, że szkoła może być przestrzenią w której uczeń staje się aktywnym uczestnikiem własnej edukacji. Autonomia w planowaniu programu, wyborze metod nauczania i organizacji życia szkolnego pozwala uczniom wyrażać swoje talenty, podejmować decyzje i rozwijać pasje. Dzięki temu budują odpowiedzialność, kreatywność i współpracę w społeczności szkolnej. W Gdańskim Liceum Autonomicznym – rok zał. 1989 i Sopockiej Autonomicznej Szkole Podstawowej – rok zał. 1995 idea podmiotowości ucznia staje się realną praktyką edukacyjną, pokazując, że szkoła może być nie tylko miejscem nauki w tradycyjnym sensie, ale także miejscem inspiracji i twórczego rozwoju.

Zaprezentowane podczas konferencji perspektywy, idee i doświadczenia potwierdzają, że edukacja pozostaje jednym z najpotężniejszych narzędzi zmieniania świata. Decyzja
o założeniu szkoły to nie tylko akt organizacyjny, lecz także świadome wpisanie się w ponadczasową tradycję kształtowania ludzkich umysłów, postaw i społecznej odpowiedzialności.

W informacji wykorzystano fragmenty zawarte w artykule M.Polaka – Historie rodem z dobrej edukacji